భారతదేశం ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు, ప్రాచీన సంస్కృతులు, అద్భుతమైన ఆలయాలకు నిలయం. దేశంలోని ప్రతి రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకమైన దేవాలయాలు, పూజా విధానాలు, పండుగలు, ఆలయ నిర్మాణ శైలులు, తీర్థయాత్రా క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. శివుడు, విష్ణుమూర్తి, దుర్గాదేవి, వినాయకుడు, హనుమాన్,సుబ్రహ్మణ్య స్వామి, శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీరాముడు వంటి అనేక మంది దేవుళ్లకు నిలయమైన వేలాది ఆలయాలు భారతదేశ ఆధ్యాత్మిక వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. దేశంలోని ప్రసిద్ధ ఆలయాలను రాష్ట్రాల వారీగా పరిశీలిస్తే..
ఉత్తర భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలు
ఉత్తర భారతదేశం హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఉత్తరాఖండ్లో కేదార్నాథ్, బద్రీనాథ్, తుంగనాథ్, జాగేశ్వర్ ఆలయాలు భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి. ఉత్తరప్రదేశ్లో కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం, అయోధ్యలోని శ్రీరామ జన్మభూమి మందిరం, సంకటమోచన హనుమాన్ ఆలయం, వింధ్యవాసిని ఆలయం ప్రముఖమైనవి.
జమ్మూకశ్మీర్లోని వైష్ణోదేవి ఆలయం, అమర్నాథ్ గుహా క్షేత్రం దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. హిమాచల్ ప్రదేశ్లో నైనా దేవి ఆలయం, జ్వాలాముఖి ఆలయం, చింత్పూర్ణి ఆలయం, బైజ్నాథ్ ఆలయాలు ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉన్నాయి.
దక్షిణ భారతదేశంలోని అద్భుతమైన ఆలయాలు
దక్షిణ భారతదేశం అద్భుతమైన దేవాలయ నిర్మాణ శైలికి, ప్రాచీన ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. తమిళనాడులో మధురై మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం, రామేశ్వరంలోని రామనాథస్వామి ఆలయం, తంజావూరులోని బృహదీశ్వర ఆలయం, అరుణాచలేశ్వర ఆలయం వంటి ఎన్నో చారిత్రక క్షేత్రాలు ఉన్నాయి.
కర్ణాటకలో విరూపాక్ష ఆలయం, మురుడేశ్వర ఆలయం, ఉడిపి శ్రీకృష్ణ ఆలయం, గోకర్ణ మహాబలేశ్వర ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్లో తిరుమల శ్రీవేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం, శ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి ఆలయాలు ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రాలుగా వెలుగొందుతున్నాయి.
తెలంగాణలో యాదాద్రి లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయం, భద్రాచలం శ్రీరామచంద్ర స్వామి ఆలయం, బాసర జ్ఞాన సరస్వతి ఆలయం భక్తుల విశేష ఆదరణ పొందుతున్నాయి. కేరళలో శబరిమల అయ్యప్ప స్వామి ఆలయం, గురువాయూర్ శ్రీకృష్ణ ఆలయం, శ్రీ పద్మనాభస్వామి ఆలయం, వివిధ భగవతి ఆలయాలు ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి.
తూర్పు భారతదేశంలోని చారిత్రక ఆలయాలు
తూర్పు భారతదేశం కూడా గొప్ప ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కలిగి ఉంది. ఒడిశాలోని పూరీ జగన్నాథ ఆలయం, కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం, లింగరాజ ఆలయం, ముక్తేశ్వర ఆలయం, మా సమలేశ్వరి ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందాయి.
పశ్చిమ బెంగాల్లో దక్షిణేశ్వర్ కాళీమాత ఆలయం, కాళీఘాట్ ఆలయం, తారాపీఠ్ ఆలయం, బేలూరు మఠం ముఖ్యమైన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలు. బీహార్లో ముండేశ్వరి ఆలయం, మహాబోధి ఆలయం ప్రాచీన హిందూ, బౌద్ధ సంప్రదాయాలకు ప్రతీకలుగా నిలుస్తున్నాయి. జార్ఖండ్లోని దేవ్ఘర్ బైద్యనాథ్ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రం దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
పశ్చిమ భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధ దేవాలయాలు
గుజరాత్లో సోమనాథ్ జ్యోతిర్లింగం, ద్వారకాధీశ ఆలయం, నాగేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగం, అంబాజీ ఆలయం, మోధేరా సూర్య దేవాలయం ప్రముఖమైనవి.
మహారాష్ట్రలో త్రయంబకేశ్వర్, భీమశంకర్, ఘృష్ణేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రాలతో పాటు సిద్ధివినాయక ఆలయం, షిర్డీ సాయిబాబా ఆలయం, తుల్జాభవాని ఆలయం, అష్టవినాయక క్షేత్రాలు భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి.
రాజస్థాన్లో పుష్కర్ బ్రహ్మ ఆలయం, ఏకలింగేశ్వర్ ఆలయం, కర్ణీమాత ఆలయం, అనేక పురాతన జైన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. గోవాలో శ్రీ మంగేశి ఆలయం, శాంతాదుర్గ ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందాయి.
మధ్య భారతదేశంలోని ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలు
మధ్య భారతదేశంలోని ఆలయాలు చరిత్ర, శిల్పకళ, ఆధ్యాత్మికతకు ప్రతీకలుగా నిలుస్తున్నాయి. మధ్యప్రదేశ్లో మహాకాళేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగం, ఓంకారేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగం, భోజేశ్వర్ ఆలయం, ఖజురహో దేవాలయాలు, చౌసత్ యోగిని ఆలయం ప్రముఖమైనవి.
ఛత్తీస్గఢ్లో దంతేశ్వరి ఆలయం, భోరమ్దేవ్ ఆలయం, రాజీవ్ లోచన్ ఆలయం వంటి పురాతన క్షేత్రాలు ఈ ప్రాంత ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలను చాటిచెబుతున్నాయి.
ఈశాన్య భారతదేశంలోని ఆలయాలు
ఈశాన్య భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు కూడా ప్రత్యేకమైన ఆధ్యాత్మిక వారసత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. అస్సాంలో కామాఖ్య దేవాలయం, ఉమానంద ఆలయం, హయగ్రీవ మాధవ ఆలయం, నవగ్రహ ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందాయి. త్రిపురలో త్రిపుర సుందరి ఆలయం ప్రముఖ శక్తి క్షేత్రంగా వెలుగొందుతోంది.
అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మేఘాలయ, మణిపూర్, నాగాలాండ్, మిజోరం, సిక్కిం రాష్ట్రాల్లోనూ పలు పవిత్ర ఆలయాలు, బౌద్ధ ఆరామాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఈశాన్య భారతదేశంలోని విభిన్న మత, ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలకు అద్దం పడుతున్నాయి.
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలు, 51 శక్తిపీఠాలు, చార్ధామ్ యాత్ర, దివ్య దేశాలు, పంచభూత స్థలాలు, అష్టవినాయక క్షేత్రాలు, పంచ కేదార్, పంచ బదరీ, పంచారామ క్షేత్రాలు, నవ తిరుపతి ఆలయాలు, సప్తపురి వంటి పుణ్యక్షేత్రాల సందర్శనకు ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివెళ్తుంటారు.


