ఎన్నికలు వచ్చాయంటే రాజకీయ నాయకులు ప్రజలను ఆకట్టుకునేందుకు రకరకాల హామీలు ఇస్తుంటారు. రహదారుల నిర్మాణం, తాగునీటి సౌకర్యం, విద్యుత్ సమస్యల పరిష్కారం వంటి అంశాలు సాధారణంగా ప్రచారంలో వినిపిస్తాయి. అయితే రాజస్థాన్‌లోని పంచాయతీ ఎన్నికల ప్రచారంలో మాత్రం పెళ్లికాని యువకులకు వివాహాలు కుదిర్చేందుకు సహకరిస్తామనే హామీ చర్చనీయాంశంగా మారింది. వినడానికి ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తున్న ఈ అంశం వెనుక వివాహాలకు తగిన వధువులు దొరకడం లేదనే సామాజిక సమస్య ఉందని స్థానిక పరిణామాలు సూచిస్తున్నాయి. ‘ఒకే రాష్ట్రం.. ఒకే ఎన్నిక’ విధానంలో భాగంగా గ్రామ పంచాయతీలు, పంచాయతీ సమితులు, జిల్లా పరిషత్‌లకు నాలుగు దశల్లో ఎన్నికలు నిర్వహిస్తున్న నేపథ్యంలో ఈ హామీలు ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్నాయి. తొలి దశలో జిల్లా పరిషత్‌లు, పంచాయతీ సమితుల ఎన్నికల్లో 62.90 శాతం పోలింగ్ నమోదవగా, సర్పంచ్, వార్డు పంచ్ ఎన్నికల్లో 83.05 శాతం ఓటింగ్ నమోదైంది.
ఝున్‌ఝును జిల్లాలోని సూరజ్‌గఢ్ కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యే శ్రవణ్ కుమార్ ఎన్నికల ప్రచారంలో మాట్లాడుతూ, తమకు ఓటు వేస్తే పెళ్లికాని యువకులకు నిశ్చితార్థాలు జరిపించేందుకు సహకరిస్తానని హామీ ఇచ్చారు. ఇదే జిల్లాలోని నవల్‌గఢ్ తహసీల్ పరిధిలో ఉన్న ఝాఝడ్ గ్రామ సర్పంచ్ అభ్యర్థి అనితా సైని సైతం గ్రామంలోని పెళ్లికాని యువకులకు వధువులను వెతికిపెడతానంటూ ఒక వీడియోను సోషల్ మీడియాలో పంచుకున్నారు. ఈ వీడియో ప్రచారంలోకి రావడంతో వివాహాల సమస్యపై చర్చ మొదలైంది. అయితే ఈ హామీలు ఎంతవరకు అమలవుతాయనే దానిపై స్పష్టత లేదు. మరోవైపు, రాజస్థాన్‌లోని షెఖావతి ప్రాంతంలో పెళ్లిళ్లకు సరిపడా వధువులు దొరకడం కష్టమవుతోందనే సమస్య చాలాకాలంగా చర్చలో ఉంది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజస్థాన్‌లో ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 928 మంది మహిళలు ఉండగా, అప్పటి జాతీయ సగటు 943గా నమోదైంది. లింగ నిష్పత్తిలో అసమతుల్యతతో పాటు ఉపాధి సమస్యలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి వలసలు వంటి అంశాలు కూడా వివాహాలపై ప్రభావం చూపుతున్నాయని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
వధువుల కొరతను ఆసరాగా చేసుకుని ఇతర రాష్ట్రాల నుంచి మహిళలను తీసుకొచ్చి వివాహాలు జరిపించే పద్ధతులు కొన్ని ప్రాంతాల్లో వెలుగులోకి వచ్చాయి. స్థానికంగా వీటిని ‘పారో ప్రథా’, ‘మోల్కీ ప్రథా’ అని పిలుస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో వివాహాల పేరుతో మహిళలను కొనుగోలు చేయడం, బలవంతపు వివాహాలు, వేధింపులు, అక్రమ రవాణా వంటి తీవ్రమైన సమస్యలు ఎదురవుతున్నట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి. గ్రామీణ ఆర్థిక అస్థిరత, ఉపాధి అవకాశాల కొరత, జీవనోపాధి కోసం ఇతర ప్రాంతాలకు వెళ్లడం వంటి పరిస్థితులు కూడా ఈ సమస్యను మరింత సంక్లిష్టం చేస్తున్నాయి. మహిళల విద్య, స్వతంత్ర నిర్ణయాలు, వివాహంపై వారి అభిప్రాయాలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉందని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. ఎన్నికల సమయంలో వినిపిస్తున్న ఈ హామీ కేవలం ప్రచార అంశంగా మిగిలిపోకుండా, లింగ అసమతుల్యతను తగ్గించడం, ఆడపిల్లల సంరక్షణ, విద్య, మహిళల భద్రత, అక్రమ రవాణా నిరోధం వంటి అంశాలపై దీర్ఘకాలిక చర్యలు చేపట్టాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తుచేస్తోంది.