Population: భారత్‌లో జననాల రేటు క్రమంగా తగ్గుతుండటంపై ప్రపంచ కుబేరుడు, సాంకేతిక దిగ్గజం ఎలన్ మస్క్ ఆందోళన వ్యక్తం చేయడం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చర్చకు దారితీసింది. ఇటీవల సోషల్ మీడియాలో ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలు జనాభా భవిష్యత్తుపై కొత్త చర్చను తెరపైకి తీసుకొచ్చాయి. భారతదేశంలో మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు కీలక స్థాయి కంటే దిగువకు పడిపోయిందని వెల్లడైన గణాంకాలను ప్రస్తావిస్తూ, అత్యంత విద్యావంతులు ఉన్న సమాజాల్లో జననాల రేటు వేగంగా తగ్గుతున్న ధోరణి కనిపిస్తోందని ఆయన పేర్కొన్నారు. తాజా గణాంకాల ప్రకారం దేశంలోని మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు 1.9కు చేరుకోగా, జనాభా స్థిరంగా కొనసాగేందుకు అవసరమైన 2.1 స్థాయి కంటే ఇది తక్కువగా ఉండటం నిపుణులను ఆలోచనలో పడేస్తోంది. ముఖ్యంగా ఢిల్లీ వంటి మహానగరాల్లో ఈ రేటు 1.2 వరకు పడిపోవడం పరిస్థితి తీవ్రతను సూచిస్తోంది.
ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోనే అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశంగా భారత్ నిలిచినా, జననాల రేటు తగ్గుదల భవిష్యత్తులో కొత్త సవాళ్లను తీసుకురావచ్చని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. దక్షిణ భారత రాష్ట్రాల్లో సంతానోత్పత్తి రేటు మరింత తగ్గుముఖం పట్టగా, కొన్ని ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో మాత్రం ఇంకా అధిక స్థాయిలో కొనసాగుతోంది. ఈ అసమానత భవిష్యత్తులో ప్రాంతాల మధ్య జనాభా సమతుల్యతను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. మరోవైపు యువ జనాభా అధికంగా ఉన్నప్పటికీ నైపుణ్యాల కొరత, నాణ్యమైన విద్యా అవకాశాల లోపం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రధాన అడ్డంకిగా మారుతోంది. అనేక రంగాల్లో ఉద్యోగ అవకాశాలు ఉన్నప్పటికీ వాటికి తగిన నైపుణ్యాలు కలిగిన అభ్యర్థులు అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల నిరుద్యోగ సమస్య కొనసాగుతోందని పలు అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.
విద్యా స్థాయి మరియు జననాల రేటు మధ్య ఉన్న సంబంధం కూడా ఆసక్తికరంగా కనిపిస్తోంది. అక్షరాస్యత పెరిగిన కుటుంబాల్లో సంతానోత్పత్తి రేటు గణనీయంగా తగ్గుతుండగా, నిరక్షరాస్య వర్గాల్లో మాత్రం అది ఎక్కువగా కొనసాగుతోంది. ఇది విద్యా వ్యవస్థ ప్రభావాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తోంది. అయితే జననాల రేటు తగ్గుదల పూర్తిగా ప్రతికూలమని చెప్పలేం. ఆరోగ్య సంరక్షణ, మహిళల విద్య, ఉపాధి అవకాశాల పెరుగుదల వంటి సామాజిక అభివృద్ధి సూచికలకు ఇది ప్రతిబింబంగా కూడా పరిగణించబడుతుంది. కానీ అదే సమయంలో దీర్ఘకాలంలో పని చేసే వయస్సు జనాభా తగ్గిపోవడం, వృద్ధుల సంఖ్య పెరగడం వంటి సమస్యలు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఒత్తిడిని పెంచే ప్రమాదం ఉంది.
జననాల రేటు తగ్గుదల కొనసాగితే భవిష్యత్తులో కార్మికుల కొరత ఏర్పడే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతం యువ జనాభాతో లాభపడుతున్న భారత్, భవిష్యత్తులో వృద్ధ జనాభా భారాన్ని మోయాల్సిన పరిస్థితిని ఎదుర్కొనే అవకాశం ఉందని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. పెన్షన్లు, ఆరోగ్య సంరక్షణ, సామాజిక భద్రత పథకాలపై ప్రభుత్వ వ్యయం పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇప్పటికే కొన్ని అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలు రానున్న దశాబ్దాల్లో భారత్ ముందుకు రావచ్చని ఆర్థికవేత్తలు పేర్కొంటున్నారు.
ఇక ప్రాంతీయ అసమానతల అంశం కూడా భవిష్యత్తులో కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది. దక్షిణ భారత రాష్ట్రాలు వృద్ధ జనాభా సమస్యను త్వరగా ఎదుర్కొనే పరిస్థితి ఉండగా, ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో జనాభా వృద్ధి ఇంకా కొనసాగుతోంది. ఈ పరిస్థితి రాజకీయ, ఆర్థిక, సామాజిక రంగాలపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. కొన్ని రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే ఎక్కువ మంది పిల్లలను కనేందుకు ప్రోత్సాహకాలు ప్రకటించడం కూడా ఈ మార్పులకు సంకేతంగా భావిస్తున్నారు.
భారత్‌కు ప్రస్తుతం అత్యవసరమైనది జనాభా సంఖ్య కంటే జనాభా నాణ్యతను పెంచడమేనని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు. నాణ్యమైన విద్య, ఉద్యోగావకాశాలకు అనుగుణమైన నైపుణ్యాభివృద్ధి, కుటుంబాలకు అనుకూలమైన విధానాలు, మహిళల సాధికారత వంటి అంశాలపై దృష్టి పెడితేనే దేశం తన జనాభా శక్తిని పూర్తిస్థాయిలో ఉపయోగించుకోగలదని చెబుతున్నారు. జననాల రేటు తగ్గుదల ఒకవైపు అభివృద్ధికి సంకేతం అయినప్పటికీ, మరోవైపు దీర్ఘకాలిక సవాళ్లకు కూడా కారణమవుతుందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. అందుకే భవిష్యత్తు అవసరాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని సమగ్ర వ్యూహంతో ముందుకు సాగాల్సిన అవసరం ఉందని అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.