State Renaming: రాష్ట్రం పేరు మార్పు అనే అంశం సాధారణ పరిపాలనా చర్య కాదు.. అది రాజ్యాంగపరమైన, రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరమైన అనేక దశలను దాటాల్సిన విస్తృత ప్రక్రియ. ఒక రాష్ట్రానికి కొత్త పేరు పెట్టాలంటే ముందుగా ఆ ఆలోచన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ స్థాయిలో రూపుదిద్దుకుని, అనంతరం రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో అధికారిక తీర్మానంగా ప్రవేశపెట్టబడాలి. సభ్యుల మధ్య విస్తృత చర్చలు జరిగి, ప్రజాభిప్రాయాన్ని ప్రతిబింబించే విధంగా తీర్మానం ఆమోదం పొందినప్పుడే తదుపరి దశకు దారి తీస్తుంది. 2024 జూన్ 24న కేరళ అసెంబ్లీ రాష్ట్ర పేరును “కేరళం”గా మార్చాలని తీర్మానం ఆమోదించడం ఈ ప్రక్రియలో కీలక ఉదాహరణగా నిలిచింది. అసెంబ్లీ ఆమోదం వచ్చిన వెంటనే పేరు మారిపోదు.. అది కేవలం రాజ్యాంగ ప్రక్రియకు శ్రీకారం మాత్రమే.
అసెంబ్లీ ఆమోదించిన తీర్మానం అనంతరం కేంద్ర స్థాయిలో సమగ్ర పరిశీలన ప్రారంభమవుతుంది. కేంద్ర హోంమంత్రిత్వ శాఖ ఈ ప్రతిపాదనను స్వీకరించి, పేరు మార్పు వల్ల పరిపాలనా వ్యవస్థపై, చట్టపరమైన వ్యవహారాలపై, రికార్డు నిర్వహణపై, దేశవ్యాప్తంగా ఉపయోగించే అధికారిక పత్రాలపై కలిగే ప్రభావాన్ని విశ్లేషిస్తుంది. దేశ మ్యాపులు, భౌగోళిక నమోదు పత్రాలు, పోస్టల్ వివరాలు, జనాభా గణాంకాలు, పాస్‌పోర్ట్ రికార్డులు, అంతర్జాతీయ ఒప్పందాల్లో నమోదైన పేర్లు వంటి అనేక అంశాలను పునఃసమీక్ష చేయాల్సి ఉంటుంది. ఈ సమగ్ర అధ్యయనం పూర్తయిన తర్వాతే తదుపరి రాజ్యాంగ దశకు ఫైల్ పంపబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియకు కొన్ని నెలలు పట్టే అవకాశం ఉండటం సహజం.
హోంమంత్రిత్వ శాఖ పరిశీలన అనంతరం ప్రతిపాదన రాష్ట్రపతి వద్దకు చేరుతుంది. రాజ్యాంగ ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఈ అంశంపై సంబంధిత రాష్ట్ర అసెంబ్లీ అభిప్రాయాన్ని కోరుతూ ప్రతిపాదనను తిరిగి పంపిస్తారు. అసెంబ్లీ ఇప్పటికే తీర్మానం ఆమోదించినా, ఈ దశ తప్పనిసరి రాజ్యాంగ భాగంగా పరిగణించబడుతుంది. అసెంబ్లీ మరోసారి తన అధికారిక అభిప్రాయాన్ని తెలియజేస్తుంది. అయితే తుది నిర్ణయం మాత్రం పార్లమెంట్ అధీనంలోనే ఉంటుంది. అసెంబ్లీ అభిప్రాయం సానుకూలమైనా, ప్రతికూలమైనా పార్లమెంట్‌కు నిర్ణయాధికారం ఉంటుంది. అనంతరం కేంద్ర ప్రభుత్వం చట్ట ప్రతిపాదనను సిద్ధం చేసి లోక్‌సభ, రాజ్యసభల్లో ప్రవేశపెడుతుంది.
పార్లమెంట్‌లో బిల్లు ప్రవేశించిన తర్వాత రెండు సభల్లో చర్చలు జరుగుతాయి. అవసరమైతే సవరణలు సూచించబడతాయి. సాధారణ మెజారిటీతో రెండు సభలు ఆమోదించిన తర్వాత బిల్లు రాష్ట్రపతి ఆమోదానికి వెళుతుంది. రాష్ట్రపతి సంతకం చేసిన క్షణం నుంచి అది చట్టబద్ధమవుతుంది. ప్రభుత్వ గెజిట్‌లో కొత్త పేరు ప్రచురితమైన తేదీ నుంచి ఆ పేరు అధికారికంగా అమల్లోకి వస్తుంది. రాజ్యాంగ మొదటి షెడ్యూల్‌లో కూడా సంబంధిత మార్పులు చేర్పులు చేస్తారు. ఆ తరువాత ప్రభుత్వ పత్రాలు, అధికారిక ప్రకటనలు, అన్ని పరిపాలనా వ్యవస్థల్లో కొత్త పేరు వినియోగంలోకి వస్తుంది.
కాలపరిమితి విషయానికి వస్తే దీనికి ఖచ్చితమైన గడువు ఉండదు. అసెంబ్లీ తీర్మానం నుంచి పార్లమెంట్ ఆమోదం వరకు నెలలు లేదా సంవత్సరాలు పట్టే అవకాశం ఉంటుంది. ఉదాహరణకు పశ్చిమ బెంగాల్ పేరు మార్పు ప్రతిపాదన 2016లో ప్రారంభమైనప్పటికీ ఇంకా పూర్తి స్థాయిలో అమలుకాలేదు. ఖర్చు పరంగా కూడా ఇది పెద్ద ఆర్థిక భారం. సాధారణంగా ఒక రాష్ట్రం లేదా ప్రధాన నగరం పేరు మార్పుకు రూ.200 నుంచి రూ.500 కోట్ల రూపాయల వరకు వ్యయం అవుతుందని అంచనాలు చెబుతున్నాయి.
రోడ్డు సూచిక బోర్డులు, జాతీయ రహదారి మార్కర్లు, రైల్వే స్టేషన్ ఫలకాలు, విమానాశ్రయ బోర్డులు మార్పు చేయడం ప్రధాన వ్యయం. ప్రభుత్వ కార్యాలయాల్లో లెటర్ హెడ్‌లు, అధికార ముద్రలు, గుర్తింపు కార్డులు, ఫైళ్లు, దస్తావేజులు అన్నీ నవీకరించాలి. డిజిటల్ రికార్డులు కూడా పూర్తిగా సవరించాలి. భూసమాచారం, పన్ను వ్యవస్థలు, పోస్టల్ డేటాబేస్‌లు, అధికారిక వెబ్‌సైట్లు అన్నీ సరికొత్త పేరుతో మార్పు చెందాలి. ప్రైవేట్ సంస్థలు, బ్యాంకులు, విద్యాసంస్థలు కూడా తమ అధికారిక పత్రాలు, చిరునామాలు సవరించుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు అలహాబాద్ పేరు ప్రయాగ్‌రాజ్‌గా మారినప్పుడు సుమారు రూ.300 కోట్లకు పైగా ఖర్చు అయినట్లు అంచనాలు వెల్లడించాయి. ఈ మొత్తం ప్రక్రియ రాష్ట్ర పరిపాలన నుంచి కేంద్ర చట్టసభ వరకు విస్తరించే విస్తృత రాజ్యాంగ ప్రయాణంగా చెప్పవచ్చు.